મેરાન્યૂઝ નેટવર્ક.નવી દિલ્હીઃ યસ બેન્ક, જે એક સમયે લોકપ્રિય હતી, હવે ડૂબવાની દિશામાં છે. એક એવી બેંક કે જે સરેરાશ વ્યાજથી વધુ ચૂકવણી કરવા માટે જાણીતી હતી. તેના ખૂબ જ ખરાબ દિવસો ચાલી રહ્યા છે. પરિસ્થિતિ એટલી ખરાબ છે કે મહિનાઓથી તેને બચાવવા પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. બેંકના શેર સતત ઘટી રહ્યા છે, આજના સત્રમાં તે 50% ની નીચે ટ્રેડ કરી રહ્યું છે. એસબીઆઈ હવે તેને બચાવવા આગળ આવી છે, પરંતુ બેંકોની દુનિયામાં આ ચમકતો તારો કેવી રીતે ખાડા સુધી પહોંચ્યો તે જાણવાનું રસપ્રદ છે. આ કહાનીની શરૂઆત સામનાવાદી વાતાવરણ અને રાણા કપૂરના પરિવારના પરસ્પર વિરોધાભાસથી થાય છે. ચાલો પહેલા સમજીએ કે આ બેંક ક્યારે અને કેવી રીતે શરૂ થઈ.

બેંક ક્યારે બની?

યસ બેન્ક બહુ જૂની નથી. 2004 માં, રાણા કપૂરે આ બેંકની શરૂઆત તેના સંબંધી અશોક કપૂર સાથે કરી હતી. 26/11 ના મુંબઇ હુમલામાં અશોક કપૂરનું મોત નીપજ્યું હતું, ત્યારબાદ બેંકની માલિકી અંગે અશોક કપૂરની પત્ની મધુ કપૂર અને રાણા કપૂર વચ્ચેની લડાઈ થઈ હતી. મધુને તેની પુત્રી માટે બોર્ડમાં સ્થાન જોઈએ છે. સ્થાપનાના 4 વર્ષ પછી જ, કૌટુંબિક ઝઘડાએ બેંક પર વર્ચસ્વ શરૂ કર્યું અને આજે તે અહીં સુધી આવ્યો છે.

દેશની ચોથી મોટી ખાનગી બેંક, યસ બેંકની આખા દેશમાં હાજરી છે. તેનું મુખ્ય મથક મુંબઇમાં છે. બેંકનું નેટવર્ક ખૂબ મોટું છે. દેશભરમાં તેની 1000 થી વધુ શાખાઓ અને 1800 એટીએમ છે. યસ બેંકમાં મહિલાઓની વિશેષ શાખા પણ છે, જે 'યસ ગ્રેસ શાખા' ના નામથી ચાલે છે. આમાં મહિલાઓ માટે વિશેષ પ્રોડક્ટ ઓફર છે. તેમની વિશેષ બાબત એ છે કે તેઓએ મહિલાઓને સંપૂર્ણ સ્ટાફમાં રાખ્યા છે. આ ઉપરાંત, દેશમાં 30 થી વધુ 'યસ એસ.એમ.ઇ.' શાખાઓ છે, જે એસ.એમ.ઇ.ને વિશેષ સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

નાણાં મંત્રાલયના પરિપત્રમાં શું કહે છે?

નાણાં મંત્રાલય દ્વારા ગુરુવારે (5 માર્ચ 2020) સાંજે 6 થી 3 એપ્રિલ સુધી બેંકના થાપણદારો પર પ્રતિબંધ હતો. આ બેંકના વ્યવસાય પર ઉપાડની મર્યાદા સહિત અનેક નિયંત્રણો લાદવામાં આવ્યા હતા. આ સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન, ખાતાધારકો 50,000 રૂપિયાથી વધુ ઉપાડી શકશે નહીં. જો કોઈ ખાતાધારક પાસે આ બેંકમાં એકથી વધુ ખાતા છે, તો પણ તે કુલ માત્ર 50 હજાર રૂપિયા જ ઉપાડી શકે છે. આ સૂચના રિઝર્વ બેંકની અરજી પર ઈશ્યૂ કરવામાં આવી હતી. જાહેરનામામાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે જો કોઈ ખાતાધારકે બેંક પાસેથી લોન લીધી હોય અથવા બેંક પર તેની જવાબદારી હોય, તો તે રકમ કાપ્યા પછી જ થાપણમાંથી પૈસા આપવામાં આવશે.

રિઝર્વ બેંકે શું કહ્યું?

આરબીઆઈએ ગુરુવારે યસ બેંકના ડિરેક્ટર બોર્ડનું વિસર્જન કર્યું અને સંચાલકની નિમણૂંક કરી. કેન્દ્રીય બેંકે બેંકના ગ્રાહકો માટે ઉપાડની મર્યાદા આગામી ઓર્ડર સુધી 50,000 રૂપિયા નક્કી કરી છે.
યસ બેંકના સંકટ પાછળના કારણો શું છે?

પારિવારિક કારણો: જ્યારે 2008 માં અશોક કપૂરનું અવસાન થયું ત્યારે કપૂર પરિવારમાં અણબનાવ હતો. અશોકની પત્ની મધુ તેની પુત્રી શગુનને બેંકના બોર્ડમાં સમાવવા માંગતી હતી, આ કેસ મુંબઈની એક કોર્ટમાં પહોંચ્યો, જેમાં રાણા કપૂરે જીત મેળવી હતી. ટૂંકા સમય માટે યુદ્ધનો અંત આવ્યો અને રણવીર ગિલને બેંકના એમડી નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન, કોર્પોરેટ ગવર્નન્સના કેસો પ્રકાશમાં આવ્યા હતા અને બેંક દેવાથી ડૂબી ગઈ હતી. ધીરે ધીરે સમય બદલાયો અને પ્રમોટરોએ તેમનો હિસ્સો વેચવાનું શરૂ કર્યું.

શેરો રાણા કપૂરને વેચવા પડ્યા: રાણા કપૂર બેંકમાં તેના શેરોને હીરા અને મોતી તરીકે વર્ણવતા અને ક્યારેય વેચવા માંગતા ન હતા. પરંતુ ઓક્ટોબર 2019 માં, નૌબત એવા સ્થાને પહોંચી ગયા કે રાણા કપૂર અને તેના જૂથનો હિસ્સો ઘટીને 4.72 થઈ ગયો. 3 ઓક્ટોબરના રોજ વરિષ્ઠ જૂથ અધ્યક્ષ રજત મુંગાએ રાજીનામું આપ્યું, તેમણે સપ્ટેમ્બરમાં તેમનો હિસ્સો વેચી દીધો.

કોર્પોરેટ ગ્રાહકો ડૂબી ગયા: યસ બેંક પાસે તેના ગ્રાહકોની સૂચિમાં રિટેલ કરતાં વધુ કોર્પોરેટ ગ્રાહકો છે. યસ બેંકે આપેલી મોટાભાગની કંપનીઓ ખોટમાં છે. કંપનીઓ નાદારીની ધાર પર છે, તેથી લોન પરત મેળવવાની તક ઓછી છે. જ્યારે કંપનીઓએ ડૂબવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે બેંકની સ્થિતિ પણ પાતળી થવા લાગી.

એક પછી યસ બેન્કને કેવું લાગ્યું?

રાણા કપૂરે પદ પરથી પીછેહઠ કરી દીધી: યસ બેંકનું સંકટ વધુ ખરાબ થવા લાગ્યું જ્યારે બેંકના સહ-સ્થાપક રાણા કપૂરને પદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા. રિઝર્વ બેંકે કહ્યું કે તે બેલેન્સશીટની સાચી માહિતી આપી રહી નથી. 31 જાન્યુઆરીએ તેમને પદ છોડવાનું કહેવામાં આવ્યું.

યસ બેંક પર દંડ: આરબીઆઈએ બેંક પર 1 કરોડ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો. એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે બેંક મેસેજિંગ સોફ્ટવેર સ્વિફ્ટના નિયમોનું પાલન નથી કરી રહ્યો. આ સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ બેંકના વ્યવહારો માટે થાય છે.

રેટિંગ્સ ડાઉન કરો: આ પછી, બેંક ક્યૂઆઇબી દ્વારા ભંડોળ ઊભું કરવાના લક્ષ્ય સુધી પહોંચી શક્યું નહીં. ઓગસ્ટ 2019 માં, મૂડીની યસ બેન્ક રેટિંગ્સ ડાઉનગ્રેડ થઈ અને મોટાભાગની રેટિંગ એજન્સીઓને તે વિશે ખાતરી ન હતી. માર્કેટમાં નકારાત્મક સંકેતો સાથે, તેનું રેટિંગ ઘટી ગયું હોવાથી બેંકનો નફો વધુ બગડ્યો.

માર્કેટ કેપ ધામ: જ્યાં સપ્ટેમ્બર 2018 માં યસ બેન્કની માર્કેટ કેપ આશરે 80 હજાર કરોડ હતી, તેમાં 90% થી વધુ ઘટાડો થયો છે. ઓગસ્ટ 2018 માં બેંકનો શેરનો ભાવ આશરે 400 રૂપિયા હતો, જે હાલમાં રોકડના અભાવે 18 રૂપિયાની આસપાસ છે. આજે, બેંકના શેર 50% ની નીચે વેપાર કરી રહ્યા છે.

હવે આરબીઆઈ શું કરશે?
તમામ પ્રતિબંધો વચ્ચે, આરબીઆઈ હવે યસ બેંક ખાતાઓની સંપત્તિ ગુણવત્તાની આકારણી કરશે અને પછી નિર્ણય લેશે કે આગળ શું થઈ શકે. એવી અપેક્ષા છે કે 30 દિવસની અંદર દેશના ચોથી સૌથી મોટી ખાનગી બેંકનું મર્જર અથવા ટેકઓવર કરવામાં આવશે કે કેમ તે નક્કી કરવામાં આવશે.